Dịch thuật là nghệ thuật

Càng đọc văn học nước ngoài càng thấy tiếng Việt rất giàu đẹp, và dịch thuật là một việc sáng tạo (creative work) không kém gì viết văn.

Lấy ví dụ một trích đoạn trong tác phẩm frog của nhà văn Mo Yan (bản gốc tiếng Trung, dịch sang tiếng Anh). Bối cảnh là nhân vật chính ngồi nghe thằng bạn chí cốt kể chuyện yêu đơn phương và viết thư tình cho cô y tá ở trạm y tế xã.

What do you want to tell me?
You have to promise not to tell any one.
Okay, I promise. If I breath a word of what Wang Gan tells me, let me fall into the river and drown.
Today I… I finally dropped a letter to her in the postbox…
[…]
To who? The way you’re acting, it sounds like you wrote to chairman Mao.
Why would you say that? What does Chairman Mao have to do with me? No, I wrote to her. Her.

Một ví dụ tiếng Việt giàu đẹp: có rất nhiều đại từ chỉ bản thân (“I”), như “tôi”, “tao”, “mình”, “em”, “tớ”… tuỳ thuộc vào bối cảnh và cảm xúc. Vì đây là hai thằng bạn chí cốt nên dịch tôi sẽ rất dở. Ví dụ như dịch 3 câu cuối.
“Tại sao bạn nói như vậy? Mao Chủ Tịch thì có gì với mình?”
Nghe rất bựa. (Chưa kể dịch “have to do with me” thành “có gì với mình” cũng bựa không kém.)
Nhưng nếu sáng tạo hơn một chút thì có thể dịch thành:
“Sao mày nói vậy? Mao Chủ tịch thì liên quan gì đến tao?”
Vì đây là hai thằng bạn thân nên đại từ “mày” và “tao” sẽ hay hơn.

Dịch tiếp câu cuối.

No, I wrote to her. Her.

“Không, tao viết cho cô ấy. Cô ấy.”
Dịch “her” thành “cô ấy” không có gì sai. Nhưng như đã nói, dịch thuật cũng sáng tạo không kém viết văn, và tiếng Việt rất giàu đẹp, nên có thể:
“Không, tao viết cho nàng! Nàng!”
Từ “nàng” làm cho người đọc cảm nhận được độ si tình của nhân vật hơn là “cô ấy” rất nhiều.

Ngoài ra thì việc có kiến thức bối cảnh (và vốn từ liên quan) của người đọc cũng quan trọng không kém. frog của Mo Yan kể về vùng quê Trung Quốc thời dân số tăng nhanh.

Family planning is national policy.

“Kế hoạch gia đình là chính sách quốc gia.”
“Kế hoạch gia đình” và “chính sách quốc gia” là 2 cụm từ nghe khá xa lạ. Nhưng:
“Kế hoạch hoá gia đình là quốc sách.”
Người đọc (là người VN) vốn quen với 2 cụm từ “kế hoạch hoá gia đình” và “quốc sách” hơn, nên chỉ với chút xíu điều chỉnh cho phù hợi với bối cảnh. Trong tiểu thuyết còn có nhiều cụm từ khác như “masses”, “Party member” và “Party secretary”. Nếu dịch thành “đám đông”, “thành viên Đảng”, và “thư kí Đảng” thì nghe rất xa lạ. Nhưng nếu dùng “quần chúng nhân dân”, “Đảng viên” và “Bí thư” thì ai cũng hiểu, vì người VN vốn rất quen thuộc với các cụm từ này.

Nói chung là tiếng Việt rất giàu đẹp, và dịch thuật là một nghệ thuật.

Advertisements
This entry was posted in Văn chương. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s