Tôn giáo và dân chủ

Cách đây hơn 10 năm, khi Bush con gửi quân đánh Iraq, binh sĩ Mỹ được khuyến khích đọc “Clash of Civilzations” (tạm dịch: Sự va chạm giữa các nền văn minh) của nhà khoa học chính trị Samuel P. Huntington. Một trong những điểm chính mà Huntington nhấn mạnh trong cuốn sách là Hồi giáo vốn không thể tồn tại cùng dân chủ được. Có những nền văn hoá thích hợp cho dân chủ, và cũng có những nền văn hoá ngược lại. Những nền văn hoá Hồi giáo thuộc loại thứ hai.

Nếu xem xếp hạng về dân chủ và tự do của tổ chức Freedom House thì ở thời điểm hiện tại, đa số các quốc gia Hồi giáo đều là độc tài hoặc toàn trị. Không khó để kể tên: Saudi Arabia, United Arab Emirates, vân vân. Cũng thú vị không kém là đa số các nước mà người dân theo Công giáo là quốc gia dân chủ.

Lẽ nào văn hoá quyết định dân chủ có thể tồn tại hay không?

Nếu ta quay ngược lại thời gian một tí, vào năm 1976, và nhìn vào xếp hạng của Freedom House, ta sẽ thấy một điều khá thú vị. Đa số các quốc gia theo Công giáo đều phi dân chủ. Đa số các quốc gia theo Tin lành đều dân chủ. Trước đây, đã từng có một cuộc tranh luận về việc Công giáo không thích hợp cho dân chủ, và Tin lành thì ngược lại. Weber, một trong những vị khai sinh ra môn Xã hội học, từng viết một cuốn sách về Tin lành đã mang tới sự thịnh vượng và văn minh như thế nào. Nhưng thời gian đã chứng minh nhánh nào của Thiên chúa giáo cũng sẽ không ảnh hưởng lắm, giờ thì đa số quốc gia Công giáo đều đã có chính phủ dân chủ rồi.

Quay trở lại đạo Hồi. Liệu vào năm 2030 chẳng hạn, khi ta xem xếp hạng của Freedom House, các nước đạo Hồi có được gọi là “tự do”? Nhiều người cho rằng Công giáo và Tin lành, suy cho cùng, đều đến từ đạo Thiên chúa, nên các quốc gia Công giáo trở nên dân chủ là nhờ những lời răn dạy vốn có trong mọi nhánh của đạo Thiên chúa, chứ không của riêng nhánh nào. Đạo Hồi thì khác; đây là một tôn giáo khác, chứ không phải một nhánh của Thiên chúa. Lời răn dạy, vì vậy, cũng sẽ khác. Vì sự khác biệt trong giáo lí này, các nước Hồi giáo sẽ mãi toàn trị?

Nói đến đạo Hồi thì không thể nói đến nhà tiên tri Muhammad, người được cho là đã sáng lập ra đạo Hồi và gây dựng, trị vì nhà nước Hồi giáo đầu tiên. Năm 622 sau Công Nguyên, nhà tiên tri Muhammad rời bỏ Mecca và đến sinh sống tại Medina (thời đó còn gọi là Yathrib). Ở đây, lúc lập nhà nước Hồi giáo, ông đã viết một hiệp ước được đồng thuận bởi người Hồi giáo, Do Thái và các tộc người Arab không theo đạo Hồi khác. Hiệp ước này được các nhà nghiên cứu gọi là Hiến pháp Medina. Hiến pháp Medina là một “dạng khế ước xã hội” (social contract). Theo hiến pháp này, người Do Thái và người Hồi giáo tự do theo tín ngưỡng của mình. Người Do Thái hưởng các quyền và nghĩa vụ về xã hội, kinh tế và luật pháp như người Hồi giáo. Ai theo tôn giáo nào cũng sẽ được đối xử bình đẳng, miễn là khi người thuộc tôn giáo này bị tấn công, thì người theo tôn giáo kia cũng phải xuất hiện và bảo vệ. Xét về nhiều mặt, hiến pháp Medina kêu gọi cái mà phương Tây ngày nay tự hào là “religious tolerance”. Ai nói Hồi giáo không thể có những đặc điểm dân chủ?

Có lẽ việc một đất nước có thể trở nên dân chủ hay không, câu trả lời không nằm ở tôn giáo nói riêng hay văn hoá nói chung. Giáo lí của một tín ngưỡng ít khi quan trọng bằng động cơ của các nhà cầm quyền. Hàn Quốc từng dựa vào Khổng giáo để cổ vũ cho chế độ phong kiến. Xã hội nam Hàn vẫn đầy mùi Khổng, nhưng đã vào thời kì dân chủ được vài chục năm. Và cũng không khó để kể tên những nước Hồi giáo dân chủ: Albania, Bangladesh, Indonesia, Senegal, và Thổ Nhĩ Kì (dù tình hình ở Thổ hiện nay hơi đáng lo ngại cho nền dân chủ).

Advertisements
This entry was posted in Xã hội. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s